Uyku Apnesi Nedir, Nasıl Tespit Edilir?

Lento Medikal, 19 April 2026 - 4 dakika okuma

Obstrüktif uyku apnesi (OSA), Türkiye'de 30-70 yaş arası yetişkinlerin yaklaşık %14'ünü etkilediği halde büyük çoğunluğu tanı almamış durumdadır. Horlama, gündüz uyuklama, sabah baş ağrısı gibi sık görülen belirtiler uyku apnesinin sinyalleri olabilir. Tedavi edilmeyen OSA; kardiyovasküler hastalık, diyabet, inme ve trafik kazası riskini 2-4 kata çıkarır. Bu rehberde uyku apnesi belirtilerini, tanı yöntemlerini ve tedavi seçeneklerini ele alıyoruz.

Uyku Apnesi Nedir?

Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun 10 saniye veya daha uzun süreyle tekrar tekrar durması veya belirgin şekilde azalmasıyla karakterize bir bozukluktur. Üç ana tip vardır:

  • Obstrüktif Uyku Apnesi (OSA): Hava yolunun mekanik tıkanması. En yaygın tip (vakaların %85'i).
  • Santral Uyku Apnesi: Beynin solunum merkezinin sinyal gönderememesi. Kalp yetmezliği, inme sonrası görülür.
  • Mikst / Karma Tip: Her ikisinin kombinasyonu.

Bu yazıda ağırlıklı olarak en yaygın tip olan OSA'dan bahsediyoruz.

Belirtiler — Kendi Kendine Değerlendirme

Gece Belirtileri (Eş/partner fark eder)

  • Yüksek sesli, düzensiz horlama
  • Uyku sırasında nefes durması, boğulma hissi
  • Sık uyanma, idrara gitme ihtiyacı
  • Ter, huzursuz uyku
  • Uyku arasında öksürük, boğulma sesleri

Gündüz Belirtileri (Hasta fark eder)

  • Dinlenmemiş uyanma — 8 saat uyumaya rağmen yorgun
  • Sabah baş ağrısı (özellikle kalktıktan sonra geçen)
  • Gün içi aşırı uykululuk hali (toplantıda, TV izlerken, araba kullanırken)
  • Konsantrasyon güçlüğü, hafıza problemleri
  • Sinirlilik, depresyon
  • Libido azalması, erektil disfonksiyon

Risk Faktörleri

  • Erkek cinsiyet (2-3 kat daha sık)
  • Menopoz sonrası kadınlar (risk erkek seviyesine çıkar)
  • Obezite (BMI > 30), boyun çevresi erkekte > 43 cm, kadında > 40 cm
  • Yaş (40+ sonrası artar)
  • Anatomik özellikler: Büyük tonsil, alt çene gerilemesi, deviasyonlu septum
  • Aile öyküsü
  • Alkol, sedatif kullanımı
  • Sigara (üst solunum yolunda inflamasyon)
  • Kronik nazal tıkanıklık

STOP-BANG Testi — Evde Risk Skoru

Uyku apnesi riski için dünya çapında kullanılan basit tarama testi. Her "Evet" 1 puan:

  • Snoring — Yüksek sesle horlar mısınız?
  • Tired — Gün içi yorgun hissediyor musunuz?
  • Observed apnea — Eşiniz uykuda nefes durmanızı gözledi mi?
  • Pressure — Hipertansiyon var mı?
  • BMI — Vücut kitle indeksi > 35 mi?
  • Age — 50 yaş üstü müsünüz?
  • Neck circumference — Boyun çevresi > 40 cm mi?
  • Gender — Erkek cinsiyet mi?

Yorumlama: 0-2 düşük risk, 3-4 orta risk, 5-8 yüksek risk. 3 ve üzeri puan alıyorsanız uyku testi önerilir.

Evde Ön Tarama — Nabız Oksimetresi ile

Nabız oksimetresi ile uyku sırasında SpO2 takibi uyku apnesi için kesin tanı koymaz ancak güçlü bir ipucu verir. Uyku boyunca kayıt yapan modeller (Wellue O2Ring, Contec RS01) 6-8 saat boyunca SpO2 ve nabız profilini tutar.

Tipik OSA bulguları:

  • SpO2'nin tekrar tekrar %4 veya daha fazla düşüş göstermesi
  • Düşüş sıklığı saatte 5+ (hafif OSA) veya 30+ (ağır OSA)
  • Nabız eş zamanlı artışı (oksijen düşünce kalp hızlanır)

Bu tarama sonucu şüpheli ise uyku uzmanına başvurun — kesin tanı için formal uyku testi gerekir.

Kesin Tanı — Polisomnografi (PSG)

Uyku apnesinin altın standart tanı yöntemi polisomnografidir. Uyku laboratuvarında 1 gece boyunca:

  • EEG — beyin dalgaları (uyku evresi)
  • EOG — göz hareketleri (REM uykusu)
  • EMG — kas aktivitesi
  • EKG — kalp ritmi
  • SpO2, nazal hava akımı, göğüs-karın hareketleri
  • Horlama mikrofonu, vücut pozisyonu

Sonuç olarak AHI (Apne-Hipopne İndeksi) hesaplanır:

  • AHI < 5: Normal
  • AHI 5-15: Hafif OSA
  • AHI 15-30: Orta OSA
  • AHI > 30: Ağır OSA

SGK polisomnografiyi KOAH, ağır horlama, kardiyak yan hastalık vb. endikasyonlarda karşılar. Tetkiki aile hekiminin sevki ile göğüs hastalıkları veya nöroloji uzmanından talep edebilirsiniz.

Ev Tipi Uyku Testleri (HSAT)

Son yıllarda basitleştirilmiş ev tipi uyku testleri (HSAT — Home Sleep Apnea Test) yaygınlaşmıştır. 4-6 kanal takılır (nazal akım, SpO2, göğüs bandı, pozisyon). Ev ortamında tek gece kayıt yapılır. Orta-ağır OSA tanısında PSG'ye yakın hassasiyet sağlar ancak hafif vakalar ve merkezi apne ayırıcı tanısı için PSG hala referanstır.

Tedavi Seçenekleri

Yaşam Tarzı

  • Kilo verme (%10 kilo kaybı AHI'yı %20-30 azaltır)
  • Alkol ve sedatif sınırlaması
  • Sırt üstü uyku pozisyonundan kaçınma (pozisyonel OSA vakalarında kritik)
  • Sigara bırakma

CPAP / APAP

Orta-ağır OSA'nın ilk basamak tedavisi. Devamlı pozitif hava yolu basıncı ile hava yolu açık tutulur. Detay için CPAP İlk Kullanıcı Rehberi'ni okuyun. BiPAP/CPAP koleksiyonu.

Oral Apareyler (MAD)

Alt çeneyi öne taşıyan özel aparatlar. Hafif-orta OSA'da CPAP alternatifi. Diş hekiminin yapması gerekir.

Cerrahi Seçenekler

  • UPPP (uvulopalatofaringoplasti) — yumuşak damak
  • Tonsillektomi (çocuklarda sıklıkla)
  • Septum deviasyonu düzeltme
  • Hipoglosal sinir stimülatörü (Inspire) — ileri cerrahi

Destekleyici Ürünler

Tedavi Edilmeyen OSA'nın Riskleri

Uzun dönemde ciddi komplikasyonlara yol açar:

  • Hipertansiyon (2 kat risk) — detay: Evde tansiyon ölçümü
  • Koroner arter hastalığı, MI
  • Atriyal fibrilasyon (4 kat risk)
  • İnme (2-3 kat risk)
  • Tip 2 diyabet (insülin direnci artışı)
  • Trafik kazası (uyku hali nedeniyle 2.5 kat risk)
  • İş kazası, verimlilik kaybı
  • Depresyon

Daha Fazla Bilgi

Uyku apnesi tanı ve tedavisi için güncel Türkçe kaynaklar: Türk Uyku Tıbbı Derneği ve Türk Toraks Derneği.

İlgili İçerikler